Նախաքննական. Թեմա 12

Այս հաղթանակով Պապն  ամրապնդել է իր իշխանությունը և հաջորդ  տարիներին զբաղվել երկրի ներքին խնդիրներով. վերամիավորել է Հայաստանից անջատված ծայրագավառները, ապա սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ հայկական զորքերն ազատագրել են Արշակ Բ-ի օրոք Հայաստանից խլված տարածքները, որից հետո Պապն ընդունել է Շապուհ II-ի բարեկամության առաջարկը: Շապուհը ճանաչել է Պապի իշխանությունը, և Հայաստանն առժամանակ զերծ է մնացել Սասանյան տերության ասպատակություններից: Պապն անդրադարձել է նաև Հայ եկեղեցու  բարեփոխմանը. կրճատել է վանականների թիվը, նրանց մի մասին պարտադրել է զինվորական ծառայություն, փակել է կուսանոցները, աղքատանոցները, եկեղեցական հողերի զգալի մասը միացրել է արքունականին և վերացրել բնակչությունից գանձվող տասանորդն ու պսակի հարկը: Ներսես Ա Պարթև կաթողիկոսի մահից (372 թ.) հետո Պապը Շահակ Ա Մանազկերտցուն չի ուղարկել Կեսարիա` օծվելու` դնելով Հռոմից Հայ եկեղեցու անկախացման հիմքը:Պապն ստեղծել է մեծաքանակ (90 հզ.) և մարտունակ բանակ:

Պապ թագավորի բարեփոխումները իահրկե այն ժամանակ մեծ ազդեցություն են ունեցել մեզ վրա, սակայն ամենամեծ բարեփոխումը ըստ իս, որը կատարել է Պապ թագավորը, դա այն է որ նա մեզ բանակը այն ժամանակ եղել է 90 հազարանոց զինվորներից, սակայն Պապի շնորհիվ դարձել է 100 հազարանոց զինվորներից բաղկացած բանակ: Պապի շնորհիվ Հայերը պարսիկների հետ պատերազմում հիանալի հաղթանակ են ունեցել:

«Հալոգեններ» Տնային առցանց աշխատանք

Նախագծի անվանումը. «Հալոգեննեեր»
Նախագծի բովանդակությունը.
*1. 7֊րդ խմբի գլխավոր
ենթախմբի տարրերի
ընդհանուր բնութագիրը

Նախ նշեմ, թե ո՞ր տարրերն են 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում:

Ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, աստատ:

Ֆտորը պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերության 7-րդ խմբի տարր է։ Քիմիական նշանը F-ն է։ Կարգահամարը 9-ն է, ֆտորի ատոմական զանգվածը՝ 18,998403, իսկ կլորացրած 19։ p-տարր է, պատկանում է հալոգենների շարքին, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է․ 1S22S22P5։

Քլորը քիմիական տարր է: Քլորի նշանն է Cl և ատոմային համարն է 17։ Գտնվում է  պարբերական համակարգի 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում։ Քլորը հայտնաբերել է Կ. Շեելենը։ Այն ի դեպ հայտնաբերվել է 1774 թվականին: Քիմիական ակտիվ ոչ մետաղ։ Մտնում է հալոգենների խմբի մեջ։Քլորը դեղնականաչավուն թունավոր գազ է:

Բրոմը՝ Br, տարրերի պարբերական համակարգի 7-րդ խմբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 35, իսկ բրոմի ատոմական զանգվածը 79, 904 է։ Բրոմը նույնպես հալոգեն է։ Բրոմը p տարր է, նրա ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4S24P5, K-, L-, M- թաղանթները լրացված են։ Սովորական պայմաններում մուգ կարմիր, սուր հոտով, ծանր հեղուկ է։

Յոդը քիմիական տարր է, որի նշանն է I կամ J է: Տարրերի պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության 7-րդ խմբի տարր, կարգահամարը 53-ն է, իսկ յոդի ատոմական զանգվածն է 126,9044։ Այն կլորացնելուց հետո՝ 127: Յոդն էլ է համարվում հալոգեն։ Յոդը p- տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d105s25p5, К, L, М թաղանթները լրացված են։
*2.Հալոգենների
տարածվածությունը բնության
մեջ

Հալոգենների քիմիական ակտիվությունը բավականին մեծ է, որի պատճառով բնության մեջ ազատ վիճակում չեն հանդիպում:


*3.Հալոգենների ատոմների
բաղադրությունը և
կառուցվածքը

Ֆտոր-9 պրոտոն, 10նեյտրոն, 9էլեկտրոն
Քլոր-17պրոտոն, 18նեյտրոն, 17էլեկտրոն
Բրոմ-35պրոտոն, 45նեյտրոն, 35էլեկտրոն
Յոդ-53պրոտոն, 74նեյտրոն, 53էլեկտրոն
*4.Քլորի վալենտականությունը
և օքսիդացման աստիճանը
միացություններում

ՎալենտականությունՀնարավոր
Օքսիդացման աստիճան
Էլեկտրոնային վիճակ
Վալենտային մակարդակ
Միացությունների օրինակ
I+1, −1, 03s2 3p5NaClNaClO, Cl2
III+33s2 3p4 3d1NaClO2
V+53s2 3p3 3d2KClO3
VII+73s1 3p3 3d3KClO4

*5.Հալոգեն պարզ նյութերի
ֆիզիկաքիմիական
հատկությունները

Քլորը, բրոմը և յոդը ջրում վատ են լուծվում, ֆտորը փոխազդում է ջրի հետ: Հալոգեններն ազատ վիճակում շատ թունավոր են, նույնիսկ յոդը, եթե նրա կոնցենտրացիան օդում մեծ է:

Յոդը՝ սուր հոտով, մուգ մանուշակագույն՝ մետաղական փայլով, 20°C-ում պինդ նյութ է, որը հեշտ ենթարկվում է սուբլիմացման (պինդ վիճակից ամիջապես անցնումը գազային վիճակի):

Բրոմը՝ տհաճ հոտով, կարմրագորշ (20°C) հեշտ ցնդող հեղուկ է:

Քլորը՝ սուր խեղդող հոտով, դեղնականաչ գույնի գազ է (20°C), ճնշման տակ հեղուկանում է: 

Բոլոր ագրեգատային վիճակներում (գազային, գոլորշի, հեղուկ կամ պինդ) հալոգեն պարզ նյութերը կազմված են երկատոմ մոլեկուլներից (F2,Cl2,Br2,I2):

Ֆտորը` սուր գրգռող հոտով, բաց դեղին գույնի գազ է (20°C), չի հեղուկանում:


*6.Քլորի և նրա միացությունների
կիրառությունը

Բնության մեջ հանդիպում է բնական միացությունների ձևով՝ հալիտը՝ NaCl, սիլվինը՝ KCl, սիլվինիտը՝ KCl·NaCl, կառնալիտը՝ KCl · MgCl2 · 6Н2O: Մարդու օրգանիզմը պարունակում է 0,25 % քլորի իոն։
*7. Աղաթթվի և նրա աղերի
կիրառությունը։

Աղաթթուն սուր հոտով անգույն հեղուկ է՝ քլորաջրածնի HCl ջրային լուծույթ: Նրա մոլեկուլը կազմված է ջրածնի և քլորի մեկական ատոմներից: Խիտ աղաթթուն կլանում է ջրային գոլորշիներ՝ «ծխում» է:  Լայնորեն կիրառվում է լաբորատորիաներում՝ ջրածին և քլոր ստանալու համար:


«Ընտանեկան դպրոցի հարցեր»
*1. Ինչո՞ւ  են 7֊րդ  խմբի գլխավոր  ենթախմբի տարրերին անվանում «հալոգեններ».                       

Այդ անունը ստացել են այն պատճառով, որ բազմաթիվ մետաղների հետ առաջացնում են մեծ գործածություն ունեցող աղեր: Առաջինը հայտնաբերվել է քլորը` 1774, մյուսները` մի քանի տասնամյակ անց:                            

*2. Ինչո՞ւ են հալոգենները
համարվում կենսական տարրեր…

Հալոգենները համարվում են միկրոտարրեր. որովհետև աղերը.  պարունակում  են հալոգենիդ իոններ և քիչ քանակով անհրաժեշտ են կենդանի օրգանիզմին

*3. Որո՞նք են հալոգենների
միացությունների դերը մարդու
օրգանիզմում….

Մարդու և կենդանիների ստամոքսում արտադրվում է աղաթթու, որը կազմում է ստամոքսահյութի 0,3%-ը և անհրաժեշտ է սննդի նորմալ մարսողության, ինչպես նաև սննդի հետ օրգանիզմում ներթափանցող հիվանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկության մեջ լայնորեն օգտագործվում են կերակրի աղի ֆիզիոլոգիական և հիպերտոնիկ լուծույթները։
*4. Կարելի՞ է խմելու ջուրը
ախտահանել քլորով… Պատասխանը հիմնավորեք…

Այո, իհարկե, քանի որ այդ ամենը անընդհատ տեղի է ունենում: Խմելու ու կենցաղային նպատակների համար նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։
*5. Աղաթթվի  ո՞ր  աղի  0.9%֊անոց ջրային  լուծույթն  է  կոչվում «ֆիզիոլոգիական լուծույթ»:

NaCl-ի:
*6. Ի՞նչ է ժավելաջուրը…

Ժավելաջուրը նույն ինքը նատրիումի հիպոքլորիտն է, բանաձևը՝ NaOCl, այն անօրգանական միացություն է, հիպոքլորաթթվի նատրիումական աղն է։ Ջրային լուծույթի առօրյա անվանումը՝ «լաբարակյան ջուրն» է, կամ ինչպես նշեցի ժավելաջուրն է:
*7. Ի՞նչ է քլորակիրը…

Քլորակիրը`  կալցիումի հիպոքլորիտն է` Ca(OCl)2: Քլորակիրը չոր, սպիտակադեղնավուն երանգով փոշի է, քլորի ուժեղ հոտով։ 

Ապրիլի 13_17

Մուտացիաներ ընտանեկան նախագիծ մասնակիցներ 9_րդ դասարանի սովորողներ
Նախագծի ընթացքը

  • Պարզել դասակարգումը(որոնք են քրոմոսոմային և գենային , գենոմային մուտացիաները)

Մեկ գենի սահմաններում մեկ կամ մի քանի նուկլեոտիդների փոփոխությունը կոչվում է գենային մուտացիա: Երկրորդ մուտացիայի տեսակը՝ քրոմոսոմայինն է: Նրա դեպքում փոփոխվում է քրոմոսոմների կառուցվածքը: Քրոմոսոմների կառուցվածքի փոփոխությունները կարող են առաջանալ քրոմոսոմի՝մեծ թվով գեներ պարունակող ամբողջական հատվածների փոփոխության, օրինակ՝ կորսման արդյունքում: Գենոմային մուտացիաները քրոմոսոմների թվաքանակի փոփոխություններ են՝քրոմոսոմների հապլոիդ հավաքակազմին ոչ բազմապատիկ կամ բազմապատիկ անգամ: Կարող եմ անգամ օրինակ բերել: Գենոմային մուտացիաների օրինակ է պոլիպլոիդիայի երևույթը:

  • մարմնական և սեռական բջիջներում, մուտացիաների առաջացման պատճառները

Մուտացիաներն առաջանում են պատահաբար և ինքնաբերաբար, կարող ենք ասել, որ ցանկացած գեն յուրաքանչյուր պահի կարող է ենթարկվել մուտացիայի:

Մուտացիաների առաջացմանը հանգեցնող հիմնական պրոցեսներն են՝ ԴՆԹ-ների կրկնապատկումը, ԴՆԹ-ների վերականգնման խախտումները և գենետիկական ռեկոմբինացումը։

Ընդհանրապես, նշեմ, որ մուտացիաները լինում են՝

  • ինքնաբուխ, առաջանում են ինքնաբերաբար
  • աջակցված, գենոմի ժառանգվող փոփոխությունները, որոնք առաջանում են շրջակա միջավայրի ոչ բարենպաստ ազդեցության կամ արհեստական պայմաններում այս կամ այն մուտագեն ազդեցությունների արդյունում։
  • ուռուցքներ և ուռուցքածիններ։

Ուռուցքները, դրանք նորագոյացություններ, բլաստոմաներ, ավելցուկային, ախտաբանական հյուսվածքների գերաճ են, որոնք շարունակվում են նույնիսկ ուռուցքածին պատճառի ազդեցության ընդհատումից հետո։ Ուռուցքը տիպիկ պաթոլոգիական պրոցես է։ Դա չկանոնավորվող անսահման հյուսվածքային աճ է։ Ուռուցքները կազմված են որակապես փոփոխված, տարբերակումը կորցրած բջիջներից, որոնց հատկությունները փոխանցվում են իրենց սերունդներին։

Ուռուցքածին նյութեր են համարվում  այն նյութերը, որոնք օրգանիզմի վրա ներգործելիս առաջացնում են չարորակ կաւմ բարորակ ուռուցքներ։ Ղրանց թվին դասվում են հատկապես 1, 2- բենզանտրիցենի ածանցյալները և այլ նյութեր։

Ապրիլի 27-Մայիսի 8

Ապրիլի 27-Մայիսի 8

Բույսերի և կենդանիների սելեկցիա, դերը մարդու կյանքում և բնության մեջ:

Նախ հասկանանք, թե ի՞նչ է ընդհանրապես սելեկցիան: Սելեկցիան, ի դեպ, այլ կերպ անվանում են ընտրասերում: Սելեկցիան այն է, երբ գիտությունը, զբաղվում է տարբեր օրգանիզմների, բնության մեջ գոյություն ունեցող տեսակների բարելավմամբ և կենդանիների նոր ցեղատեսակների, բույսերի նոր սորտերի և բակտերիաների նոր շտամների ստեղծմամբ։ Սելեկցիան մշակում է բույսերի և կենդանիների ժառանգական հատկանիշների վրա ներգործելու եղանակներ՝ մարդու համար այն անհրաժեշտ ուղղությամբ փոփոխելու նպատակով:  Բույսերի սելեկցիայի հիմնական մեթոդներն են ընտրությունը, հիբրիդացումը և հետերոզիսը։ Բույսերի սելեկցիայի ընթացքում ամենակարևորն այն է, որպեսզի ստանանք սորտ, որը կարող է օժտված լինել բարձր բերքատվությամբ:

Дистанционное онлайн-обучение 27.04-30.04

1.Читаем….

Антон Павлович Чехов  известен как мастер короткого рассказа.

Писатель не мог пройти мимо беспорядков и неправоты жизни, но все написанное получало в его произведениях трагикомическое звучание, таковы особенности чеховского таланта.

Итак, смешение комического и трагического. Именно эту особенность чеховского юмора мы рассмотрим на примере рассказа «Злоумышленник».

Прочитайте рассказ А. Чехова “ Злоумышленник”

  1. Слово «злоумышленник» образовано путем слияния основ слов зло и умысел. О каком же злом умысле идет речь в рассказе?

Ну, если читали, то вы знаете, что он- Денис Григорьев открутил гайку с железнодорожного полотна а это может привести к аварии поезда и к гибели людей. 

  1. Какое наказание ждет злоумышленника?

Тюрьма…1081 статья уложения о наказаниях говорит, что за всякое с умыслом учиненное повреждение железной дороги, когда оно может подвергнуть опасности следующий по сей дороге транспорт и виновный знал, что последствием сего должно быть несчастье, то его/ее посилают в тюрьму.

  1. О чем заставляет задуматься рассказ?

Человек, которого отправили в тюрьму не как не смог понять свою вину, он просто не мог видеть, что виноват. А почему? Потому что мы некогда не видем свою вину, для нас это совсем не важно, не имеет смысла, вед мы всегда можем найти оправдания, но если подумать, то мы в 99% не признаем свою вину, потому что мы видем только вину осталных, мы видем их ошибки, недостатки, но некогда не видем свои ошибки, свою вину. Просто на одну секунду подумайте и поймите, что вы просто должни видеть это, видеть себя с недостатками и принять свою вину.

  1. В чем состоит особенность юмора А.П. Чехова?

Честно, очень сложный вопрос…Каждый писател в своем рассказе всегда шутит, но все это делают какое-то время, они шутят и проходят, но этот писател не остановился до конца, вед если помните, Денис по-прежнему не понимает, что он такого сделал.

2. Размышляем, беседуем…

( задание смотри внизу)

  1. Прочитайте текст:

 «Роботы и люди»

Современные роботы умеют делать всё больше и больше. Учёные обещают, что в скором будущем роботы заменят человека в самых разных сферах. Что роботы уже делают лучше, чем люди? Как будут жить вместе роботы и люди через несколько десятков лет?

Никто не знает, как будут жить вместе люди и компьютеры, какой будет политический строй, какая экономическая система. Поэтому так важно понять самые главные риски и постараться максимально их снизить.

Искусственный интеллект

«Роботы могут начать войну, выпуская фейковые новости и пресс-релизы, подделывая учётные записи электронной почты и манипулируя информацией. Перо сильнее меча!» Похоже на паранойю, но автор цитаты — Илон Маск, самый главный в мире по превращению фантастики в реальность.

Сегодня технологии составляют наше расписание. Завтра мы попросим их выбрать подарок по нашему вкусу или найти более надёжный и более прибыльный банк. Послезавтра — сделать за нас нашу работу и решить, кого выбрать в партнёры. Мы с удовольствием делегируем машинам почти все наши функции, потому что они с ними справятся лучше.

Конечно же, алгоритмы будут нами манипулировать для общей пользы. Уже сейчас навигационные программы часто показывают не кратчайший маршрут, а предлагают вам дорогу так, чтобы минимизировать пробки. Что будет дальше? Останемся ли мы высшей формой жизни?

Массовая безработица

Учёные говорят, что в ближайшие годы в США технологии могут заменить 47% рабочих мест. Это только прогнозы, и проблемы могут начаться не в 2024, а в 2034 году, но уже сейчас очевидно, что если вы технический писатель, водитель такси или бухгалтер, то в ближайшие годы алгоритмы смогут делать вашу работу лучше и, конечно же, дешевле.

Вопросы к беседе во время видеоурока ( устно):

  1. О каких проблемах будущего говорит автор?
  2. Вы согласны с Илоном Маском в том, что роботы могут быть так опасны? Зачем люди так рискуют?
  3. Как технологии манипулируют людьми?
  4. Как вы думаете, какие профессии искусственный интеллект заменит раньше других?

1.Заполните пропуски словами:

неравенство, вредно, рабство, человечество, когда бы то ни было, почти, расписание, надёжный, прибыльный, полезно, очевидно, похоже, превратить, снижать, постараться, составлять, спросить, попросить

1) Мы просим официанта принести нам счёт.

2) – Откуда ты узнала, что нам хочет сказать босс?

– По-моему, это было очевидно !

3) Сергей – хороший специалист, надёжный друг и просто интересный человек.

4) Финансовый директор очень занят, он составляеть бюджет на следующий год.

5) На старой работе Лена много работала, а зарабатывала мало. «Это было почти как рабство !» – вспоминает она.

6) Каждую чёрную пятницу мы снижаем цены на всё!

7) Социально-экономическое неравенство в современном обществе растёт, разница меду богатыми и бедными становится всё больше и больше.

8) Даже учёные не знают, с какими проблемами столкнётся человечество в ближайшие 100 лет.

9) Какой бизнес сейчас самый прибыльный? Я хочу инвестировать в него.

10) Мне кажется, это лучший писатель из всех, кто когда бы то ни было писал фантастику.

11) Антон дольше всех работает в нашей компании: почти 20 лет.

12) В университете у нас было неудобное расписание: занятия каждый день начинались и заканчивались в разное время.

13) Курить вредно для здоровья, а заниматься спортом – полезно.

14) «Когда вы планируете брать отпуск?» – спросил руководитель.

15) Я очень хочу вам помочь, поэтому постараюс сделать всё, что от меня зависит.

16) – Что вы видите на этом рисунке?

– Хм. Это похоже на дерево.

17) Евгений талантливый инвестор, он знает, как один рубль превратить в миллион долларов.

Письменная работа в блогах:

 НАПИШИТЕ НЕБОЛЬШОЕ РАЗМЫШЛЕНИЕ, А ЧТО ВЫ ДУМАЕТЕ ОБ ИСКУСТВЕННОМ ИНТЕЛЛЕКТЕ.

Вы когда небуд думала о том, что могут сделать нам роботи или высокие технологии? Начнем с немногово…Гаджеты. Мы каждый день исползуем разные гаджеты, которые не просто для связи или просто чтобы разговоривать, они стали частью нашей жизни, даже некоторые из нас просто не могут жить без этого и это становится зависимостью…Зависимость…Это не просто слово, это слово, которое может уничтожать нашу жизнь, некоторые не понимают этого, но если наши любимые телефони создают зависимость, то реально есть причина держатся от этого по дальше. Я считаю, что это реально какая-то миссия, которая заставляет людей быть рабами, они гипнотизируют людей… Читайте, смотрите, пишите… Сделайте это все вашими хорошими привичками, вед это может спасти тебя, спасти мир. Когда-небуд роботы, которых изобрели ученые будут нас управлять и придет время, когда люди просто не будут нужны, все будут делать роботы, а мы не будем не кому нужны…

Ավարտական քննությունների թեստերում լուծման ընթացքի ներկայացում պահանջող տիպային խնդիրներ

Screenshot_3.png

8(x+y)=10x+y

10x+y+9=9(x+y)

8x+8y=10x+y

10x+y+9=9x+9y

7y=2x

x-8y+9=0

x=3,5y

3,5y-8y=-9

-4.5y=-9

4.5y=9

x=7

y=2

Screenshot_4.png
Screenshot_9.png
Screenshot_10.png
Screenshot_5.png
Screenshot_6.png

գրիչ + 3 տետր + 5 քանոն = 670

գրիչ + 5 տետր + 7 քանոն = 830

2 տետր + 2 քանոն = 160

տ + ք = 80

2 գրիչ + 8 տետր + 12 քանոն = 1500

գրիչ + 4 տետր + 6 քանոն =750

գրիչ + 2 տետր + 4 քանոն = 590

գրիչ + 2 քանոն = 430

Screenshot_7.png

D=16-4a

16-4a ≥ 0

16 ≥ 4a

a≤ 4

a∈(-∞; +4]

Screenshot_8.png

Ֆիզիկայի առցանց ուսուցման խնդիրներ

Ֆիզիկա և Աստղագիտություն 9 խնդիրներ 162-165, 176-179, 186, 189-195

162

x+y=90* => x/2=45*

Պատ.՝ 45 աստիճան:

163

3 պատկեր կառաջանա:

164

Առարկայի և հայելու միջև տարածությունը կմեծանա երկու անգամ:

165

?

176

sin30*/sin15*=1/2/0.2588≈1.93

Պատ.՝ 1,93

Լուսանկարչության սարք, աչք և տեսողություն

Screenshot_1.png

Լուսանկարչության հայտնագործումը հնարավոր դարձավ շնորհիվ մի քանի բացահայտումների միավորման: Հին Չինաստանի փիլիսոփա Մո Ցզին դեռևս մ.թ.ա. 5-րդ դարում նկարագրել է օբսկուրի խցիկի ազդեցությունը: Ավելի ուշ, 4-րդ և 5-րդ դարերում, հույն մաթեմատիկոսներ Արիստոտելն ու Էվկլիդեսը, միմյանցից անկախ, նկարագրել են նմանօրինակ սարքավորում: Նկարիչները սկսել են օգտագործել այդ հարմարանքը դեռևս միջնադարում՝ հեռանկարային նկարներ ստեղծելիս, իսկ Վերածննդի ժամանակաշրջանի նկարիչների մոտ օբկուրի խցիկը լայնորեն հայտնի էր «մութ սենյակ» անվամբ: 1694 թվականին Վիլհելմ Հոմբերգը նկարագրեց լուսաքիմիական ռեակցիաներ, երբ նյութը, լույսի ազդեցությամբ, փոխում է գույնը: Նա նաև ուշադրություն դարձրեց արծաթի նիտրատի լուսազգայունության վրա՝ բացահայտված երեք հարյուրամյակ առաջ: Առաջին մարդը, որն ապացուցեց, որ լույսն, այլ ոչ թե ջերմությունն են արծաթագույն աղը դարձնում մուգ, գերմանացի ֆիզիկոս Յուհան Շուլզն էր: 1725 թվականին, փորձելով պատրաստել լուսատու նյութ, նա պատահաբար կավիճը խառնեց ազոտական թթվի հետ, որը պարունակում էր քիչ քանակությամբ լուծված արծաթ: Շուլզն ուշադրություն դրաձրեց նարն, որ երբ արևային լույսն ընկնում էր սպիտակ խառնուրդի վրա, այն մուգ երանգ էր ստանում, այն ժամանակ, երբ խառնուրդը՝ պաշտպանված արևի ճառագայթներից, ընդհանրապես չէր փոխվում: Այդ փորձը առաջ քաշեց դիտարկումների, քիմիայում բացահայտումների և հայտնագործությունների մի շարք, որոնք հանգեցրեցին լուսանկարչության հայտնագործմանը:

300px-Visual_analisation.jpg

Եղջերաթաղանթը, ոսպնյակը, առաջին և երկրորդ խցիկների հեղուկները, ապակենման մարմինը կազմում են աչքի օպտիկական համակարգի հիմնական բաղադրամասերը, այն բաժանվում է աչքի լուսաբեկման ապարատի և ակոմադացիայի կամ հարմարման ապարատի։ Աչքի օպտիկական համակարգը ցանցաթաղանթի վրա առաջացնում է արտաքին աշխարհի շրջված և փոքրացած պատկերը։ Դեպի աչք գնացող լուսային ճառագայթները, մինչև ցանցաթաղանթ հասնելը անցնում են մի քանի վերը նշված լուսաբեկող կառուցվածքներով։ Լույսի ամենաարտահայտված լուսաբեկումը կատարվում է եղջերաթաղանթում։ Աչքի լուսաբեկիչ ուժը չափվում է դիոպտրիաներով (D)։ Մեկ դիոպտրիան ոսպնյակի բեկող ուժն է, որի ֆոկուսային հեռավորությանը մեկ մետր է։ Եթե բեկող ուժը մեծանում է, ֆոկուսային հեռավորությունը փոքրանում է։ Այստեղից հետևում է, որ եթե ոսպնյակը, որի ֆոկուսային հեռավորությունը հավասար է 50 սմ-ի, ունի 2(D) դիոպտրիային հավասար բեկող ուժ։ Աչքի օպտիկական համակարգը ունի մի քանի բեկող միջավայր, որից յուրաքանչյուրը ունի իր բեկող ուժը և կառուցվածքային առանձնահատկությունը։ Այս ամենը խիստ բարդացնում են աչքի օպտիկական համակարգի ուսումնասիրումը։

Մարդը չի կարող միաժամանակ հստակ տեսնել տարբեր հեռավորությունների վրա գտնվող առարկաները։ Աչքի հարմարումը տարբեր հեռավորությամբ առարկաների հստակ պատկերի ստացման համար կոչվում է ակոմոդացիա ։ Մարդու աչքի հարմարումն իրականավում է ոսպնյակի ուռուցիկության փոփոխմամբ։ Այս մեխանիզմը իրականանում է թարթչային մարմնի հարթ մկանների կծկմամբ, որոնք փոխում են ոսպնյակի ուռուցիկությունը։ Դրանց կծկման ժամանակ ցինյան կապանները թուլանում են, փոքրանում է ոսպնյակի վրա ընկնող ճնշումը, և այն իր առաձգականության շնորհիվ ավելի ուռուցիկ է դառնում։ Դա հիմնականում տեղի է ունենքւմ մոտ առարկաները տեսնելիս, հեռավորության վրա գտնվող առարկաներին նայելիս ոսպնյակը դառնում է հարթ։ Որքան երիտասարդ է օրգանիզմը, այնքան ակոմոդացիայի պրոցեստ կատարյալ է, քանի որ տարիքի հետ ոսպնյակը աստիճանաբար կորցնում է էլաստիկությունը։ Ակոմոդացիայի մեծությունը փոքրանում է սկսած 10 տարեկանից, որը երկար տարիներ չի ազդում տեսողության վրա։ Երեխաների մոտ, մինչև կրտսեր դպրոցական տարիքը, ակնագնդի առաջ- ետային տրամագիծը կարճ է, այն դրսևորվում է հեռատեսությամբ, որը ի տարբերություն տարիքավորների հեռատեսության կեղծ է, քանի որ ոսպնյակի մեծ չափի կորացումը երեխային թույլ է տալիս լավ տեսնելու նաև մոտ տեղադրված առարկաները։ Մանկական հեռատեսությունը անհետանում է դեռահասության ժամանակաշրջանի սկզբին, երբ ակնագնդի առաջա-ետային առանցքը և բեկող մակերեսի կորությունները ընդունում են չափահասին հատուկ չափեր։

Ոսպնյակներ, ոսպնյակի բնութագրերը օպտիկական ուժ

Լույսի անդրադարձման և բեկման երևույթները օգտագործվում են լուսային ճառագայթների տարածման ուղղությունը փոխելու նպատակով՝ տարբեր օպտիկական սարքերում, ինչպիսիք են մանրադիտակը, աստղադիտակը, խոշորացույցը, լուսանկարչական ապարատը և այլն:

post-34240-1212655712.jpg

Այդ բոլոր սարքերում լուսափնջի կառավարումը իրականացվում է նրանց կառուցվածքի ամենակարևոր մասի՝ ոսպնյակի միջոցով:

Convex and concave Lenses - Physics - Eureka.in (1)_1.gif

Ոսպնյակ է կոչվում թափանցիկ, սովորաբար ապակե մարմինը, որը երկու կողմից սահմանափակված է գնդային մակերևույթներով:

Dnxva.jpg

Ինչպես երևում է նկարից, ոսպնյակը սահմանափակված է R1, R2 շառավիղներով և C1, C2 կենտրոններով գնդային մակերևույթներով:Ըստ իրենց ձևի՝ ոսպնյակները լինում են ուռուցիկ և գոգավոր:Ուռուցիկ են այն ոսպնյակները, որոնց միջին մասն ավելի հաստ է, քան եզրերը:Լինում են երկուռուցիկ (ա), հարթուռուցիկ (բ), գոգավոր-ուռուցիկ (գ) ոսպնյակներ:

123456789.png

Գոգավոր են այն ոսպնյակները, որոնց միջին մասն ավերի բարակ է, քան եզրերը:

Նրանք նույնպես լինում են 3 տեսակի. երկգոգավոր (ա),հարթ-գոգավոր (բ), գոգավոր-ուռուցիկ (գ):

123456.png

Ըստ իրենց չափերի՝ ոսպնյակները լինում են բարակ և ոչ բարակ:Բարակ են այն ոսպնյակները, որոնց միջին մասը (հաստությունը) զգալիորեն փոքր է նրանց սահմանափակող գնդային մակերևույթների շառավիղներից՝ d≪R1,R2Այստեղ d-ն ոսպնյակի հաստությունն է, R1,R2-ը՝ գնդոլորտների շառավիղները:Բարակ ոսպնյակների պայմանական նշաններն են՝

789.png

Կառուցման խնդիրներում հիմնականում ոսպնյակները ներկայացվում են այս պայմանական նշաններով:Ոսպնյակի բնութագրերն են.1. Գլխավոր օպտիկական առանցքըՈսպնյակը պարփակող գնդային մակերևույթների C1,C2 կենտրոնները միացնող ուղիղը կոչվում է գլխավոր օպտիկական առանցք:Այդ առանցքով ուղղված լուսային ճառագայթները ոսպնյակով անցնելիս չեն բեկվում և իրենց ուղղությունը չեն փոխում:2. Օպտիկական կենտրոնըԲարակ ոսպնյակի և գլխավոր օպտիկական առանցքի հատման Օ կետը կոչվում է ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն:

Ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնով անցնող ճառագայթը իր ուղղությունը չի փոխում:

тл-6.jpg

3. Օպտիկական առանցքըՈսպնյակի Օ օպտիկական կենտրոնով անցնող ցանկացած ուղիղ կոչվում է ոսպնյակի օպտիկական առանցք:

Ոսպնյակն ունի 1 գլխավոր և բազմաթիվ երկրորդային օպտիկական առանցքներ:Եթե ուռուցիկ ոսպնյակի նյութի բեկման ցուցիչն ավելի մեծ է միջավայրի բեկման ցուցիչից, օրինակ եթե միջավայրն օդն է, իսկ ոսպնյակը ապակի, ապա ուռուցիկ ոսպնյակը հավաքող է:Ոսպնյակը հավաքող է, եթե նրա վրա ընկնող ճառագայթների փունջը ոսպնյակով անցնելուց հետո հավաքվում է մեկ կետում:

e53_1 - Copy.png

Նույն պայմանի դեպքում գոգավոր ոսպնյակը ցրող է:Ոսպնյակը ցրող է, եթե նրա վրա ընկնող ճառագայթների փունջը ոսպնյակով անցնելուց հետո ցրվում է բոլոր ուղղություններով:

e53_1 - Copy - Copy.png

4. Գլխավոր կիզակետըՈսպնյակի կարևոր բնութագրերից է նրա կիզակետը:Fկետը, որում, ոսպնյակում բեկվելուց հետո, հավաքվում են գլխավոր օպտիկական առանցքին զուգահեռ ճառագայթները, եթե ոսպնյակը հավաքող է, կամ ճառագայթների մտովի շարունակությունները, եթե ոսպնյակը ցրող է, կոչվում է ոսպնյակի գլխավոր կիզակետ:

Picture42.png

Ցանկացած ոսպնյակ ունի երկու գլխավոր կիզակետ. ամեն կողմից մեկական, ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցքի վրա:ՈւշադրությունՀավաքող ոսպնյակի կիզակետերը իրական են, իսկ ցրողներինը՝ կեղծ:5. Կիզակետային հեռավորությունՈսպնյակի օպտիկական կենտրոնից` Oմինչև գլխավոր կիզակետ` F ընկած հեռավորությունը կոչվում է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորություն:

Կիզակետային հեռավորությունը նշանակվում է OF կամ F, և չափվում է մետրով:

1.png

ՈւշադրությունՀավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը դրական է, իսկ ցրողինը՝ բացասական:6. Կիզակետային հարթությունՈսպնյակի գլխավոր կիզակետով անցնող, գլխավոր օպտիկական առանցքին ուղղահայաց հարթությունը կոչվում է կիզակետային հարթություն, իսկ ուղղահայաց ուղիղը՝ կիզակետային ուղիղ:Եթե ոսպնյակը հավաքող է, ապա ճառագայթների կամայական զուգահեռ փունջ ոսպնյակով անցնելուց հետո հավաքվում է այդ ճառագայթներին զուգահեռ օպտիկական առանցքի և կիզակետային ուղղի հատման կետում:Եթե ոսպնյակը ցրող է, ապա նրանում բեկվելուց հետո, ճառագայթներին զուգահեռ օպտիկական առանցքի և կիզակետային ուղղի հատման կետում կհավաքվեն այդ ճառագայթների շարունակությունները:

image_lab_rays_005.gif
image_lab_rays_006-iloveimg-cropped.gif

7. Օպտիկական ուժԿիզակետային հեռավորության հակադարձ մեծությունը կոչվում է ոսպնյակի օպտիկական ուժ և նշանակվում է Dտառով:

D=1FԻնչքան փոքր է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը, այնքան ավելի մեծ է նրա օպտիկական ուժը, այսինքն ՝ այնքան ավելի ուժեղ է այն բեկում ճառագայթները:Հավաքող ոսպնյակի օպտիկական ուժը դրական է՝ D≻0, իսկ ցրող ոսպնյակի օպտիկական ուժը բացասական է՝D≺0:

Օպտիկական ուժի չափման միավորը 1 դիօպտրիան է:1դպտր=1մ−11 դպտր-ն1մ կիզակետային հեռավորությամբ ոսպնյակի օպտիկական ուժն է:

Օպտիկական բազմաթիվ սարքեր կազմված են մի քանի ոսպնյակից:Իրար հպված մի քանի ոսպնյակներով համակարգի օպտիկական ուժը հավասար է այդ համակարգի ոսպնյակների օպտիկական ուժերի գումարին:D=D1+D2, որտեղ D-ն համակարգի օպտիկական ուժն է, իսկ D1-ը և D2-ը առանձին ոսպնյակների օպտիկական ուժերն են:8. ԽոշորացումՈսպնյակի միջոցով ստացվող առարկայի պատկերը կարող է առարկայից ավելի մեծ կամ փոքր չափեր ունենալ:Ոսպնյակի խոշորացումը ցույց է տալիս, թե առարկայի պատկերի գծային չափերը առարկայի  չափերի որ մասն են կազմում:Խոշորացումը նշանակում են Гտառով:Առարկայի պատկերի և առարկայի գծային չափերի հարաբերությունը կոչվում է ոսպնյակի խոշորացում:

Γ=Hh, որտեղ H-ը առարկայի պատկերի բարձրությունն է, իսկ h-ը՝ առարկայինը: